Manifest Terecht Bezorgde Ouders

Onze groep bestaat uit ouders van hoogbegaafde kinderen. De groep is ontstaan doordat hoogbegaafden als uitschieters aan de bovenkant te weinig kansen krijgen in het huidige Nederlandse onderwijs en wij vinden dat daarin verandering moet komen.

We pleiten hiervoor omdat het niet zo onschuldig is als hoogbegaafde kinderen gaan onderpresteren of door hun prestaties buitengesloten worden door hun klas of groep. Dit is van invloed op een groot deel van het leven van deze kinderen.

Ook betreft het niet enkele individuele kinderen zoals nogal eens te gemakkelijk beweerd wordt. Ter illustratie enkele cijfers. Het aantal hoogbegaafden is een statistisch gegeven, afhankelijk van de definitie die men hanteert 2 tot 10%. Volgens het CBS zaten er in het schooljaar 2002-2003 in het primair onderwijs 1.549.970 leerlingen en in het voortgezet onderwijs 913.670, samen 2.463.640. Uitgaande van het statistisch gegeven van 2% hoogbegaafd betekent dat dat er van de hele populatie dus 49.273 leerlingen hoogbegaafd zijn. Gaat men er vervolgens vanuit dat van deze groep hoogbegaafden 80% waarschijnlijk nauwelijks problemen heeft betekent het toch nog dat 20 % = 9.855 leerlingen extra hulp en begeleiding nodig heeft. Dus zelfs bij zeer lage schattingen gaat het altijd nog om ongeveer tienduizend kinderen in de schoolgaande leeftijd.

Bovendien heeft Nederland momenteel dringend behoefte aan vernieuwers, mensen met ongebruikelijke hoge sociale, economische of wiskundige vaardigheden. Zeker als we ons partijtje mee willen blijven spelen in Europa zullen we heel bewust op zoek moeten gaan naar de talenten die we nodig hebben om tot werkelijke innovatie te komen. We zullen het gemiddelde als basisnorm achter ons moeten laten, te beginnen in het onderwijs en uitschieters op royale wijze motiveren, begeleiden en steunen.

Hoe vinden wij dat een en ander aangepakt moet worden?

Als het onderwijs beter aan wil sluiten bij bovengenoemde groep is het noodzakelijk dat er meer en betere informatie komt over de doelgroep, dat de ontwikkeling van kinderen goed gevolgd wordt en dat de ervaring van ouders erkenning krijgt in het onderwijs. Ook is het van belang dat lesmaterialen worden aangepast en dat leerkrachten en andere begeleiders beter worden opgeleid om hen onderwijs te geven. Klachtenprocedures zullen effectiever moeten worden en de Inspectie en de Leerplichtambtenaren krijgen een extra taak met betrekking tot deze leerlingen. In dit manifest werken wij deze punten stuk voor stuk wat verder uit.

Meer en goede informatie

Acceptatie van bovenstaand groep is en blijft moeizaam. Weerstand tegen het doorbreken van de stereotypen over extremen is hardnekkig. De maatschappij vindt hen eerder een bedreiging dan een verrijking.. Ook wordt het anderszijn van hen te gemakkelijk genuanceerd. De gezondheidszorg valt te snel terug op autisme, adhd, e.d. als hoogbegaafdheid aan de orde is. Deze houding is het gevolg van de middenmaat cultuur in ons land en van een gebrek aan kennis over deze diverse groep en over het functioneren van haar leden. Daarom vinden wij dat er meer en goede informatie moet komen voor zowel ouders als leerkrachten en hulpverleners.

Voorschoolse periode

Het is van belang de ontwikkeling van kinderen uitermate goed te volgen. Er zal niet alleen gelet moeten worden op ontwikkelingsachterstand, maar ook op ontwikkelingsvoorsprong Hier ligt een belangrijke taak voor de consultatiebureaus. De bijscholing op dit gebied van zowel artsen als verpleegkundigen is noodzakelijk..

Ouders

De ervaring van de ouders zal door het onderwijs erkend moeten worden.Doordat zij hun kind vaak goed kennen zijn zij een belangrijke bron van informatie en het is jammer dat dit momenteel veel te weinig gebeurt. Veel nuttige kennis en ervaring blijft daardoor onbenut.

Onderwijs

Het onderwijs is niet zodanig dat de uitschieters aan de bovenkant automatisch zichtbaar worden. Doordat het onderwijs is gericht op de middenmoot is er te weinig diversiteit en te weinig zicht op hoe scholen omgaan met deze leerlingen. Wij vinden dat scholen duidelijk in hun schoolplan moeten beschrijven hoe zij hun onderwijsvisie met betrekking tot extremen aan de bovenkant zien en hoe zij deze visie in praktijk brengen.

Bij binnenkomst op peuterspeelzaal en basisschool is een uitgebreid persoonlijk intakegesprek van groot belang. Zodat er een redelijk zicht komt op de persoonlijke ontwikkeling van het kind.

Het op zoek gaan naar, begeleiden en stimuleren van uitschieters is voor het overgrote deel van de scholen, zowel in het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs een klus waar men geen raad mee weet. Dat berust meestal niet op onwil, maar op de onmogelijkheid om binnen het huidige systeem ieder kind datgene te bieden wat het nodig heeft.
Daardoor raken vele van deze leerlingen, onbewust en ongewild beschadigd. Slechts 60% van de leerlingen is herkend aan het eind van de basisschool. In het voortgezet onderwijs glijden er teveel, alsnog terug naar het VMBO. Een doorstroom die past bij hun ontwikkeling, vindt in de praktijk niet plaats.

De muren van de jaarklassen zullen moeten verdwijnen, zodat leerlingen meer individueel onderwijs kunnen krijgen. Bijvoorbeeld door de vakken in te delen in laag, gemiddeld en hoog niveau. Leerlingen met een wiskunde knobbel zullen dat vak op hoog niveau aangeboden krijgen. Zijn dezelfde leerlingen minder goed in taal, biedt hen taal dan op gemiddeld niveau aan. Zijn zij vervolgens slecht in muziek, biedt hen muziek op laag niveau aan. Op die manier kunnen alle leerlingen op hun eigen niveau uitgedaagd worden.

Lesmaterialen

Er is een grote behoefte aan betere leermethoden en middelen voor de extremen aan de bovenkant, huidig materiaal kan geïnventariseerd en verbeterd worden. Er zal nieuw materiaal ontwikkeld moeten worden en als dat in de praktijk goed blijkt te voldoen is het zaak om die materialen te consolideren. Teveel wordt momenteel steeds weer opnieuw het wiel uitgevonden. Te weinig wordt er gedaan met bestaande ervaringen met methodes en materialen en‘good practices’. Bovendien kan veel meer dan nu het geval is, gebruik gemaakt worden van ICT.

Opleidingen

Voor adequaat onderwijs aan extremen aan de bovenkant is het van essentieel belang dat leerkrachten goed op de hoogte zijn van hun mogelijkheden en begrip hebben voor hun behoeften. Onderwijs aan kinderen met ongebruikelijke hoge vaardigheden moet als verplicht onderdeel in opleiding en bijscholing van leerkrachten en andere begeleiders opgenomen worden

Alternatieven

Er zullen voor extremen aan de bovenkant ook alternatieven moeten komen, zoals deze ook geregeld zijn voor extremen aan de onderkant. Drop-out projecten op VWO+ niveau (nu alleen op laag MBO-niveau). Opvang voor deze kinderen is er nu alleen op particulier initiatief . Mogelijkheden zoals er nu bijvoorbeeld zijn bij Het Centrum voor Creatief Leren in Sterksel kunnen uitgebreid en toegankelijk gemaakt worden voor alle leerlingen die er behoefte aan hebben.

Onderzoek

Er is nauwelijks onderzoek van enig gewicht gedaan naar de effecten van onderwijs op ongebruikelijke hoge sociale, economische of wiskundige vaardigheden. Het is zaak om dat onderzoek te bevorderen en bij dat onderzoek ook de ervaringen van ouders ruimschoots te betrekken. Dat gebeurt nu niet of nauwelijks.

Rechten van kinderen

Op dit moment hebben wij onderwijsconsulenten, leerplichtambtenaren, onderwijsinspectie enz.. Geen van deze partijen is echt verantwoordelijk voor het recht op de zo volledig mogelijke ontplooiing van het kind. Overheden, inspectie en scholen verwijzen ouders van het kastje naar muur als er problemen zijn. Er is een verduidelijking en aanvulling noodzakelijk van de taken van Inspectie en Leerplichtambtenaren om expliciet toe te zien op invulling en naleving van voorzieningen voor deze groepen in het onderwijs
Ook de klachtencommissies werken niet. Er zijn zoveel schakeltjes en men schuift de verantwoordelijkheid naar elkaar toe. Daar moet verandering in komen. Vervang de leerplichtambtenaar voor een leerrechtambtenaar en zorg voor verbetering van de huidige klachtenregeling, zodat de rechten van kinderen op passend onderwijs beter behartigd worden. Momenteel kunnen ouders als het echt niet goed gaat met hun kind in het onderwijs een klacht indienen bij een klachtencommissie. Maar het advies van die commissie is niet bindend.

Tenslotte

Een en ander kan aansluiten bij het advies van de Onderwijsraad van mei 2004: Hoe kan onderwijs meer betekenen voor jongeren? Het advies is geschreven op verzoek van de minister van O C en W. In het advies bekijkt de raad hoe onderwijs, vooral in samenwerking met andere instanties en professionals, beter kan inspelen op de behoefte van jongeren met gedragsproblemen en jongeren met opvallende talenten (cognitief talent, kunstzinnig talent en cultureel talent, sporttalent en ondernemerstalent).

Wij, als groep “Terecht bezorgde ouders”, hebben een bijdrage geleverd aan dit advies, zie o.a blz. 40 2e alinea en in B.2-78. Bijdrage over ondernemerstalent o.a. op blz. 48 en blz. 62.

27 mei 2004,
Namens Terecht bezorgde Ouders
Ineke Scholten
Willem Wind
Dini van den Heuvel
TerechtBezorgdeOuders