Manifest Terecht Bezorgde Ouders
Onze groep bestaat uit ouders van hoogbegaafde kinderen. De groep is
ontstaan doordat hoogbegaafden als uitschieters aan de bovenkant te weinig
kansen krijgen in het huidige Nederlandse onderwijs en wij vinden dat daarin
verandering moet komen.
We pleiten hiervoor omdat het niet zo onschuldig is als hoogbegaafde
kinderen gaan onderpresteren of door hun prestaties buitengesloten worden door
hun klas of groep. Dit is van invloed op een groot deel van het leven van deze
kinderen.
Ook betreft het niet enkele individuele kinderen zoals nogal eens te
gemakkelijk beweerd wordt. Ter illustratie enkele cijfers. Het aantal
hoogbegaafden is een statistisch gegeven, afhankelijk van de definitie die men
hanteert 2 tot 10%. Volgens het CBS zaten er in het schooljaar 2002-2003 in
het primair onderwijs 1.549.970 leerlingen en in het voortgezet onderwijs
913.670, samen 2.463.640. Uitgaande van het statistisch gegeven van 2%
hoogbegaafd betekent dat dat er van de hele populatie dus 49.273 leerlingen
hoogbegaafd zijn. Gaat men er vervolgens vanuit dat van deze groep
hoogbegaafden 80% waarschijnlijk nauwelijks problemen heeft betekent het toch
nog dat 20 % = 9.855 leerlingen extra hulp en begeleiding nodig heeft. Dus
zelfs bij zeer lage schattingen gaat het altijd nog om ongeveer tienduizend
kinderen in de schoolgaande leeftijd.
Bovendien heeft Nederland momenteel dringend behoefte aan vernieuwers,
mensen met ongebruikelijke hoge sociale, economische of wiskundige
vaardigheden. Zeker als we ons partijtje mee willen blijven spelen in Europa
zullen we heel bewust op zoek moeten gaan naar de talenten die we nodig hebben
om tot werkelijke innovatie te komen. We zullen het gemiddelde als basisnorm
achter ons moeten laten, te beginnen in het onderwijs en uitschieters op
royale wijze motiveren, begeleiden en steunen.
Hoe vinden wij dat een en ander aangepakt moet worden?
Als het
onderwijs beter aan wil sluiten bij bovengenoemde groep is het noodzakelijk
dat er meer en betere informatie komt over de doelgroep, dat de ontwikkeling
van kinderen goed gevolgd wordt en dat de ervaring van ouders erkenning krijgt
in het onderwijs. Ook is het van belang dat lesmaterialen worden aangepast en
dat leerkrachten en andere begeleiders beter worden opgeleid om hen onderwijs
te geven. Klachtenprocedures zullen effectiever moeten worden en de Inspectie
en de Leerplichtambtenaren krijgen een extra taak met betrekking tot deze
leerlingen. In dit manifest werken wij deze punten stuk voor stuk wat verder
uit.
Meer en goede informatie
Acceptatie van bovenstaand groep is en blijft
moeizaam. Weerstand tegen het doorbreken van de stereotypen over extremen is
hardnekkig. De maatschappij vindt hen eerder een bedreiging dan een
verrijking.. Ook wordt het anderszijn van hen te gemakkelijk genuanceerd. De
gezondheidszorg valt te snel terug op autisme, adhd, e.d. als hoogbegaafdheid
aan de orde is. Deze houding is het gevolg van de middenmaat cultuur in ons
land en van een gebrek aan kennis over deze diverse groep en over het
functioneren van haar leden. Daarom vinden wij dat er meer en goede informatie
moet komen voor zowel ouders als leerkrachten en hulpverleners.
Voorschoolse periode
Het is van belang de ontwikkeling van kinderen
uitermate goed te volgen. Er zal niet alleen gelet moeten worden op
ontwikkelingsachterstand, maar ook op ontwikkelingsvoorsprong Hier ligt een
belangrijke taak voor de consultatiebureaus. De bijscholing op dit gebied van
zowel artsen als verpleegkundigen is noodzakelijk..
Ouders
De ervaring van de ouders zal door het onderwijs erkend moeten
worden.Doordat zij hun kind vaak goed kennen zijn zij een belangrijke bron van
informatie en het is jammer dat dit momenteel veel te weinig gebeurt. Veel
nuttige kennis en ervaring blijft daardoor onbenut.
Onderwijs
Het onderwijs is niet zodanig dat de uitschieters aan de
bovenkant automatisch zichtbaar worden. Doordat het onderwijs is gericht op de
middenmoot is er te weinig diversiteit en te weinig zicht op hoe scholen
omgaan met deze leerlingen. Wij vinden dat scholen duidelijk in hun schoolplan
moeten beschrijven hoe zij hun onderwijsvisie met betrekking tot extremen aan
de bovenkant zien en hoe zij deze visie in praktijk brengen.
Bij binnenkomst op peuterspeelzaal en basisschool is een uitgebreid
persoonlijk intakegesprek van groot belang. Zodat er een redelijk zicht komt
op de persoonlijke ontwikkeling van het kind.
Het op zoek gaan naar, begeleiden en stimuleren van uitschieters is voor
het overgrote deel van de scholen, zowel in het basisonderwijs als het
voortgezet onderwijs een klus waar men geen raad mee weet. Dat berust meestal
niet op onwil, maar op de onmogelijkheid om binnen het huidige systeem ieder
kind datgene te bieden wat het nodig heeft.
Daardoor raken vele van deze
leerlingen, onbewust en ongewild beschadigd. Slechts 60% van de leerlingen is
herkend aan het eind van de basisschool. In het voortgezet onderwijs glijden
er teveel, alsnog terug naar het VMBO. Een doorstroom die past bij hun
ontwikkeling, vindt in de praktijk niet plaats.
De muren van de jaarklassen zullen moeten verdwijnen, zodat leerlingen meer
individueel onderwijs kunnen krijgen. Bijvoorbeeld door de vakken in te delen
in laag, gemiddeld en hoog niveau. Leerlingen met een wiskunde knobbel zullen
dat vak op hoog niveau aangeboden krijgen. Zijn dezelfde leerlingen minder
goed in taal, biedt hen taal dan op gemiddeld niveau aan. Zijn zij vervolgens
slecht in muziek, biedt hen muziek op laag niveau aan. Op die manier kunnen
alle leerlingen op hun eigen niveau uitgedaagd worden.
Lesmaterialen
Er is een grote behoefte aan betere leermethoden en
middelen voor de extremen aan de bovenkant, huidig materiaal kan
geïnventariseerd en verbeterd worden. Er zal nieuw materiaal ontwikkeld moeten
worden en als dat in de praktijk goed blijkt te voldoen is het zaak om die
materialen te consolideren. Teveel wordt momenteel steeds weer opnieuw het
wiel uitgevonden. Te weinig wordt er gedaan met bestaande ervaringen met
methodes en materialen en‘good practices’. Bovendien kan veel meer dan nu het
geval is, gebruik gemaakt worden van ICT.
Opleidingen
Voor adequaat onderwijs aan extremen aan de bovenkant is
het van essentieel belang dat leerkrachten goed op de hoogte zijn van hun
mogelijkheden en begrip hebben voor hun behoeften. Onderwijs aan kinderen met
ongebruikelijke hoge vaardigheden moet als verplicht onderdeel in opleiding en
bijscholing van leerkrachten en andere begeleiders opgenomen worden
Alternatieven
Er zullen voor extremen aan de bovenkant ook
alternatieven moeten komen, zoals deze ook geregeld zijn voor extremen aan de
onderkant. Drop-out projecten op VWO+ niveau (nu alleen op laag MBO-niveau).
Opvang voor deze kinderen is er nu alleen op particulier initiatief .
Mogelijkheden zoals er nu bijvoorbeeld zijn bij Het Centrum voor Creatief
Leren in Sterksel kunnen uitgebreid en toegankelijk gemaakt worden voor alle
leerlingen die er behoefte aan hebben.
Onderzoek
Er is nauwelijks onderzoek van enig gewicht gedaan naar de
effecten van onderwijs op ongebruikelijke hoge sociale, economische of
wiskundige vaardigheden. Het is zaak om dat onderzoek te bevorderen en bij dat
onderzoek ook de ervaringen van ouders ruimschoots te betrekken. Dat gebeurt
nu niet of nauwelijks.
Rechten van kinderen
Op dit moment hebben wij onderwijsconsulenten,
leerplichtambtenaren, onderwijsinspectie enz.. Geen van deze partijen is echt
verantwoordelijk voor het recht op de zo volledig mogelijke ontplooiing van
het kind. Overheden, inspectie en scholen verwijzen ouders van het kastje naar
muur als er problemen zijn. Er is een verduidelijking en aanvulling
noodzakelijk van de taken van Inspectie en Leerplichtambtenaren om expliciet
toe te zien op invulling en naleving van voorzieningen voor deze groepen in
het onderwijs
Ook de klachtencommissies werken niet. Er zijn zoveel
schakeltjes en men schuift de verantwoordelijkheid naar elkaar toe. Daar moet
verandering in komen. Vervang de leerplichtambtenaar voor een
leerrechtambtenaar en zorg voor verbetering van de huidige klachtenregeling,
zodat de rechten van kinderen op passend onderwijs beter behartigd worden.
Momenteel kunnen ouders als het echt niet goed gaat met hun kind in het
onderwijs een klacht indienen bij een klachtencommissie. Maar het advies van
die commissie is niet bindend.
Tenslotte
Een en ander kan aansluiten bij het advies van de
Onderwijsraad van mei 2004: Hoe
kan onderwijs meer betekenen voor jongeren? Het advies is geschreven op
verzoek van de minister van O C en W. In het advies bekijkt de raad hoe
onderwijs, vooral in samenwerking met andere instanties en professionals,
beter kan inspelen op de behoefte van jongeren met gedragsproblemen en
jongeren met opvallende talenten (cognitief talent, kunstzinnig talent en
cultureel talent, sporttalent en ondernemerstalent).
Wij, als groep “Terecht bezorgde ouders”, hebben een bijdrage geleverd
aan dit advies, zie o.a blz. 40 2e alinea en in B.2-78. Bijdrage over
ondernemerstalent o.a. op blz. 48 en blz. 62.
27 mei 2004,
Namens Terecht bezorgde Ouders
Ineke Scholten
Willem
Wind
Dini van den Heuvel
TerechtBezorgdeOuders
